Doen in historisch groen: nieuw handboek voor vrijwilligers

De aanleiding was een boekpresentatie, maar feitelijk was het een netwerkdag voor groen erfgoedprofessionals: een grote groep tuinbazen, erfgoedhoveniers, groen erfgoedspecialisten en natuurlijk vrijwilligers kwam naar de monumentale stallen van Paleis Het Loo om het boek voor het eerst te aanschouwen. Het handboek van 224 pagina’s wordt uitgegeven door de Stichting Kennisontwikkeling Groen Erfgoed (SKGE) en is gefinancierd door onder andere de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Cultuurfonds.

Kees Lever, bestuurslid van SKGE, heette de aanwezigen welkom. Eerst sprak hij zijn waardering uit voor Deyke van Donkelaar, die het lijvige boek binnen een jaar geschreven heeft, met redactie door Ruurd van Donkelaar en Machteld Klees.

Lever: “Kennis over groen erfgoed is macht: het helpt bij de instandhouding van groen erfgoed. Dit handboek is een volgende stap in de kennisvergroting die we als SKGE voor ogen hebben, na eerst een serie cursussen en e-learning modules te hebben ontwikkeld. Het is belangrijk, omdat kennis over groen erfgoed niet optimaal is, met name bij gemeenten die toch vaak het groene erfgoed moeten onderhouden. Door gebrek aan kennis gaat veel waardevols nog steeds onnodig verloren. Het handboek is bedoeld voor vrijwilligers; die onmisbaar zijn in de keten. Vele handen verrichten licht werk, en vrijwilligers creëren betrokkenheid en draagvlak. Het doet me ook goed dat er vandaag zoveel vrijwilligers zijn.”

Vanuit Paleis Het Loo gaf conservator Renske Ek een toelichting op de barokke tuinen van het koninklijk complex. “Paleis Het Loo is gebouwd als jachtpaleis, en de tuinen waren bedoeld om te imponeren: de plek is dan ook een logische, met voldoende vers stromend water vanaf de Veluwe, waar ook al in de 17e eeuw werkende fonteinen mee gerealiseerd konden worden. In de 19e en 20e eeuw werden de tuinen helemaal anders. Na de dood van Wilhelmina in 1962, toen het paleis als museum gebruikt werd, zijn de tuinen ook aangepakt. Toen bleek dat alle resten van de barokke tuin besloten lagen in de bodem, inclusief veel beelden uit die tijd. Waar andere barokke tuinen zijn gebaseerd op tekeningen, gaat het hier dus echt om de originele indeling. Best uniek.”

Ook in Apeldoorn worden vrijwilligers ingezet; op maandagen is er een hechte groep die helpt met allerlei werkzaamheden in de paleistuinen. Ek: “Het zijn 35 vrijwilligers die flink doorwerken om alles historisch verantwoord in stand te houden. Daar zijn we erg blij mee.”

De derde spreker was Henk Boers, tuinconservator annex hortulanus bij Rijksmuseum Muiderslot. Over vrijwilligers kon hij kort zijn. “Het zijn onmisbare, lieve en deskundige medewerkers, zo zie ik ze ook echt. Ze ondervragen je kritisch, zijn klankbord en verzetten tegelijkertijd enorm veel werk. Een goede tuinbaas steekt dan ook veel tijd in het opleiden van tuinvrijwilligers. Echt goede vakliteratuur was er nog niet. Het boek “Doen in Historisch Groen” is daarom erg waardevol: het biedt een kennisfundament van waaruit de vrijwilligers zich kunnen verdiepen.”

Ruurd van Donkelaar, groen erfgoedspecialist (onder andere voor Stichting ERM) gaf vervolgens nog een korte toelichting op de aanloop naar het project. “Het begon met cursussen aan vrijwilligers en praktische modules. Het cursusmateriaal was dusdanig waardevol, dat we er een boek van wilden maken. Veel onderwerpen komen aan bod: stinzenplanten, de bekende borders van Mien Ruys, het Engels Hout maar ook tuinsieraden, slingervijvers en zicht lijnen. In elk hoofdstuk vind je naast de historie, tips voor het hedendaagse onderhoud. Tot slot kun je meer lezen over verschillende tuinstijlen, de perioden waarin ze toegepast werden en hoe je ze herkent.”

Na Ruurd was er dan het langverwachte woordje van de auteur, Deyke van Donkelaar, alhoewel zij in al haar bescheidenheid vooral de aanwezige vrijwilligers in het zonnetje wilde zetten. Deyke van Donkelaar: “De tuinvrijwilligers spelen een belangrijke rol bij het in stand houden van historische tuinen en parken. Ze zijn inmiddels een vaste waarde in groen erfgoed en daarom wilde we voor hen ook een boek schrijven. In het boek staan interviews met vrijwilligers door heel Nederland. Ik ga ze nu naar voren roepen, en ze krijgen allemaal een handboek mee.”

Een bont gezelschap van vrijwilligersorganisaties kwam vervolgens naar voren om vol interesse het handboek in ontvangst te nemen.

Als afsluiter van de middag konden de aanwezigen uiteraard de tuin in. Begeleid door de vrijwilligers van de Von Wiedclub – de naam komt van een Duitse baron die trouwde met prinses Marie – werd er een schitterende wandeling gemaakt door de tuinen van Paleis Het Loo. De bevlogenheid waarmee de vrijwilligers de tuin lieten zien, maakte meteen duidelijk waarom het zo belangrijk is dat zij een handboek kregen – ze verdienen het.

Het handboek is te bestellen via https://kennisontwikkelinggroenerfgoed.nl/doen-in-historisch-groen/